Đánh giá các mảng khuyết thiếu trong chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn ngành tôm

Vào ngày 21/9, tại TP. Cần Thơ đã diễn ra Diễn đàn đối tác công tư (PPP) nhằm thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn cho ngành tôm khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Đánh giá về vai trò của ngành, ông Vũ Đức Đam Quang – Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) – khẳng định tôm là ngành kinh tế mũi nhọn trong sản xuất, xuất khẩu và là trụ cột sinh kế của cộng đồng cư dân, đặc biệt tại ĐBSCL. Năm 2025, xuất khẩu tôm Việt Nam cán mốc khoảng 4,6 tỷ USD, đóng góp tới 35–45% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành thủy sản.

Dù vậy, ngành tôm hiện phải đối mặt với hàng loạt thách thức thế hệ mới. Giá cả các yếu tố đầu vào — nổi bật là thức ăn, chi phí năng lượng và xử lý nước thải — liên tục gia tăng, gây áp lực khổng lồ lên biên lợi nhuận. Song song đó, các tác động bất lợi từ biến đổi khí hậu, hiện tượng xâm nhập mặn, dịch bệnh bùng phát và biến động môi trường sinh thái vẫn không ngừng đe dọa trực tiếp đến hoạt động nuôi trồng.

Mặt khác, các thị trường nhập khẩu quốc tế đang siết chặt quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hạn chế phát thải carbon, đề cao trách nhiệm xã hội – môi trường và tính bền vững của toàn bộ chuỗi cung ứng.

“Thực tế này buộc ngành tôm phải có lời giải rõ ràng: tái thiết mô hình sản xuất, tối ưu hóa việc khai thác tài nguyên, cắt giảm phát thải, đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ thị trường toàn cầu,” ông Quang nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định kinh tế tuần hoàn chính là giải pháp thích ứng tối ưu. Phương thức này giúp ngành tôm nâng cao hiệu suất tài nguyên, tuần hoàn nguồn nước, tận dụng triệt để phụ phẩm, tiết kiệm năng lượng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và minh bạch hóa dữ liệu. Nhiều mô hình, sáng kiến thực tiễn hiệu quả đã xuất hiện, làm tiền đề để kết nối mạng lưới công nghệ – tài chính – thị trường, qua đó thúc đẩy hợp tác công tư (PPP) và nhân rộng trên diện rộng.

Cách tiếp cận tổng thể và giải bài toán “khoảng trống” phát triển

Cùng chia sẻ tại sự kiện, ông Ngô Thế Anh – Trưởng phòng Nuôi trồng Thủy sản, Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) – cho rằng kinh tế tuần hoàn ngành tôm không đơn thuần là việc áp dụng một vài công nghệ riêng lẻ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn bộ hệ thống sản xuất theo tiêu chí hiệu quả, khép kín và bền vững.

Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi này vẫn còn nhiều “khoảng trống” cần nhìn nhận thẳng thắn:

1. Cơ chế chính sách & Quản trị: Dù đã có khung chủ trương chung, nhưng các quy định pháp lý cụ thể, chi tiết áp dụng riêng cho kinh tế tuần hoàn ngành tôm vẫn chưa hoàn thiện.

2. Hạ tầng & Nguồn lực: Ngành vẫn đối mặt với các hạn chế về cơ sở hạ tầng, công nghệ đồng bộ, cơ sở dữ liệu, thị trường tài chính xanh, tổ chức sản xuất cũng như năng lực thực thi của các bên.

Theo ông Ngô Thế Anh, lấp đầy những khoảng trống này là điều kiện bắt buộc để chuyển đổi ngành tôm sang hướng sản xuất xanh, nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và phát triển bền vững.

Để đạt được điều đó, cần có sự phối hợp nhịp nhàng giữa Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, người nuôi tôm, các viện/trường nghiên cứu và các bên liên quan nhằm chia sẻ nguồn lực, trách nhiệm và lợi ích:

1. Khối công: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, hỗ trợ R&D và chuyển giao công nghệ, đồng thời tăng cường giám sát thực thi.

2. Khối hợp tác công – tư: Đồng hành kiến tạo giá trị; phân định rõ vai trò của từng chủ thể trong quản trị tài nguyên và bảo đảm tính bền vững.

3. Thu hút đầu tư: Tập trung nguồn vốn, công nghệ hiện đại, năng lực quản trị, phát triển mô hình chuẩn, liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường đầu ra.